• Ո՞վ է հեղինակը

Օ’ Հենրի

• Մի քանի նախադասությամբ պատմի՛ր գրքի մասին

Այս պատմությունը երկու ավազակների մասին է, որոնք որոշում են մի աղքատ քաղաքից հարուստ մարդու որդուն գողանալ և  փրկագին պահանջել։Նրանք գողանում են երեխային, բայց ամեն ինչ այնպես չի ստացվում, ինչպես իրենք էին պլանավորել։ Շատ ակտիվ երեխա է լինում և նրա հետ մնալը շատ դժվար է լինում։ Երեխան ամեն օր մի փորձություն է բերում նրանց գլխին, և նրանք են ստիպված վճարում երեխայի  հորը, որ նա ետ վերցնի իր երեխային։

• Ներկայացրո՛ւ հերոսներին և նրանց վարքագիծը

Սեմն ու Բիլլը- միամիտ ավազակներ։

Փփոքրիկ տղան- ակտիվ, վառ երևակայությամբ երեխա։

Հայրիկը- շատ խելացի մարդ

• Խոսի՛ր ստեղծագործոթյան ասելիքի մասին

Մի բան անելուց առաջ պետք է լավ մտածել, տասը չափել, մեկը ձևել և երբեք մարդկանց պետք չէ վատություն անել,  կա բումերանգի օրենքը, ամեն ինչ պտտվում և քեզ է վերադառնում։

• Խոսի՛ր ամենազարմանալի և անսպասելի հատվածների մասին

Ամնազարմանալին երեխայի հոր նամակն էր, որով նա ասում է որ իրեն պետք է գումար վճարեն, որ նա ետ վերցնի իր երեխային։

• Կիսվի՛ր ստեղծագործությունից ստացած  տպավորությամբ

Շատ զվարճալի պատմություն է՝ հետաքրքիր և անսպասելի ավարտով։

 

Սննդի բաղադրամասերը և դրանց նշանակությունըՍնման նշանակությունը: Օրգանիզմի բջիջների կենսագործունեության ընթացքում օգտագործվում է էներգիա, որն առաջանում է օրգանական նյութերի քայքայման ժամանակ: Այդ էներգիան պարփակված է սննդամթերքում` հաց, միս, կաթ, ձու, կարագ, մրգեր, բանջարեղեն: Սննդամթերքում են գտնվում հիմնական սննդանյութերը` սպիտակուցները, ճարպերը, ածխաջրերը, հանքային աղերը, ջուրը, վիտամինները: Ջուրը, հանքային աղերը և վիտամինները յուրացվում են օրգանիզմի կողմից ճիշտ նույն վիճակում, ինչպիսին կան բնական պայմաններում:

 

Ճարպերը, սպիտակուցներն ու ածխաջրերը համարվում են բարդ օրգանական միացություններ: Դրանք խոշոր մոլեկուլներ են, ուստի անկարող են անցնել մարսողական խողովակի պատերից արյան մեջ: Այդ պատճառով նրանք ենթարկվում են մեխանիկական և քիմիական մշակման և ապա նոր դառնում մատչելի յուրացման համար:Այն բոլոր գործընթացների ամբողջությունը, որոնց միջոցով սննդանյութերը ենթարկվում են մեխանիկական և քիմիական մշակման ու դառնում են մատչելի աղիներից արյան մեջ ներծծվելու համար, կոչվում է մարսողություն:Սննդի բաղադրամասերը և դրանց նշանակությունը: Սննդանյութերը կարող են լինել բուսական և կենդանական ծագման: Լիարժեք սնունդը պետք է պարունակի երկու ծագման սնունդն էլ:Հայտնի է, որ մարդու մարմինը միջին հաշվով պարունակում է մոտ 15−20% սպիտակուցներ, 60−65% ջուր, 0,6% ածխաջրեր, 19% ճարպ, 5,8% աղեր: Այդ նյութերը կատարում են տարբեր գործառույթներ և մշտապես պետք է լրացվեն ընդունած սննդանյութերի միջոցով: Սպիտակուցներով առավել հարուստ են կաթնամթերքը, ձկնեղենը, ընդեղենը, ընկույզը:Սպիտակուցներով հարուստ սննդամթերք.

Սպիտակուցները մարդու օրգանիզմում մտնում են բջիջների թաղանթների կազմի մեջ, իրականացնում են գազափոխանակությունը և շատ այլ գործառույթներ: Ֆերմենտ սպիտակուցներն արագացնում են կենսաքիմիական գործընթացները:Ածխաջրերը պարունակվում են հատկապես բուսական ծագման սննդամթերքում (մրգեր, բանջարեղեն, մեղր և այլն) և օրգանիզմում համարվում են էներգիայի հիմնական աղբյուր:Ածխաջրերով հարուստ սննդամթերք.

Ճարպերն ավելի շատ պարունակվում են կարագի, ձվի, կենդանական ճարպի մեջ: Ճարպերը մարդու օրգանիզմում իրականացնում են ջերմակարգավորում, համարվում են պահեստային էներգիայի աղբյուր և այլն:Ճարպերով հարուստ սննդամթերք.

Ջրով հարուստ են մրգերն ու բանջարեղենը:ՈւշադրությունՋուրն ապահովում է բջիջների լարվածությունը, համարվում է շատ կենսաբանական հեղուկների հիմնական բաղադրիչ (արյուն, լորձ, թուք), մասնակցում է նյութերի լուծմանը, փոխադրմանը և այլն:Հանքային աղերը օրգանիզմ են մտնում ջրի և սննդամթերքի միջոցով: Հանքային աղերն ապահովում են ոսկրերի, ատամների ամրությունը, մտնում են մարսողական հյութերի, արյան և հորմոնների բաղադրության մեջ:Վիտամինները մասնակցում են նյութափոխանակությանը, ֆերմենտների առաջացման գործընթացներին: Մարդը և կենդանիները դրանք ստանում են սննդանյութերի հետ՝ պատրաստի վիճակում: Կենդանիների օրգանիզմում կարող են սինթեզվել միայն D և B վիտամիններ: Վիտամիններով հարուստ են մրգերը, բանջարեղենը, լյարդը, ձկան յուղը:Սննդի էկոլոգիական անվտանգությունը: Մարդն առավել շատ օգտագործում է բնական սննդամթերք (սունկ, պտուղներ): Սակայն սննդամթերքի հիմնական մասը մշակվում և ստացվում է գյուղատնտեսական արտադրությունում և դրանց հանդեպ պահանջարկը հարաճուն կերպով մեծանում է: Այդ պատճառով բերքատվության բարձրացման համար անհրաժեշտություն է առաջանում հողը հարստացնել օրգանական և քիմիական պարարտանյութերով, որոնց մեծ քանակները հաճախ թողնում են վնասակար ազդեցություն:Այսպես, օրինակ` օրգանական պարարտանյութերից գոմաղբի կիրառումը կարող է նպաստել հողում զանազան մանրէների, մակաբույծ որդերի ձվերի կուտակմանը և դառնալ հիվանդությունների վարակի աղբյուր: Պարարտացման կանոնների խախտման, վնասատու միջատների դեմ պայքարի քիմիական միջոցների չարաշահման կամ ագրոտեխնիկական միջոցառումների ոչ ճիշտ իրականացման հետևանքով սննդանյութերի մեջ կարող են հայտնվել վտանգավոր քիմիական նյութեր (նիտրատներ):

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում:                                                Զանգվածային բաժինը ցույց է տալիս, թե տարրի հարաբերական
   ատոմային զանգվածի ու ինդեքսի արտադրյալը նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի որ մասն է կազմում:
2. Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում:           ω=m(ն−թ)/m(լ−թ)  կամ տոկոսներով     ω=m(ն−թ)/m(լ−թ)⋅100%
3. Հաշվի՛ր տարրերի զանգվածային բաժինները (%) հետևյալ բանաձևն ունեցող նյութերում a) NO, p) SO, q) HNO3 η) CuCO3
    ա) NO (ազոտի մոնօքսիդ)

   Ատոմային զանգվածները՝

   • N = 14 գ/մոլ

   • O = 16 գ/մոլ

   Մոլեկուլային զանգվածը՝

   M(NO)=14+16=30 գ/մոլ

   Զանգվածային բաժինները՝

   ω(N)=14/30×100%=46.67%

    ω(O)=16/30×100%=53.33

   բ) SO (ծծմբի մոնօքսիդ)

   Ատոմային զանգվածները՝

   • S = 32 գ/մոլ

   • O = 16 գ/մոլ

   Մոլեկուլային զանգվածը՝

   M(SO)=32+16=48 գ/մոլ

   Զանգվածային բաժինները՝

   ω(S)=32/48×100%=66.67%

   ω(O)=1648×100%=33.33%

   գ) HNO₃ (ազոտական թթու)

   Ատոմային զանգվածները՝

   • H = 1 գ/մոլ

   • N = 14 գ/մոլ

   • O = 16 գ/մոլ

   Մոլեկուլային զանգվածը՝

   M(HNO3)=1+14+3(16)=1+14+48=63 գ/մոլ

   Զանգվածային բաժինները՝

   ω(H)=163×100%=1.59%

    ω(N)=1463×100%=22.22%

   ​ω(O)=4863×100%=76.19%​

   ---

   դ) CuCO₃ (պղնձի կարբոնատ)

   Ատոմային զանգվածները՝

   • Cu = 63.5 գ/մոլ

   • C = 12 գ/մոլ

   • O = 16 գ/մոլ

   Մոլեկուլային զանգվածը՝

   M(CuCO3)=63.5+12+3(16)=63.5+12+48=123.5 գ/մոլ

   Զանգվածային բաժինները՝

   ω(Cu)=63.51/23.5×100%=51.45

   ω(C)=12123.5×100%=9.72%

   ✅ NO: N = 46.67%, O = 53.33%
   ✅ SO: S = 66.67%, O = 33.33%
   ✅ HNO₃: H = 1.59%, N = 22.22%, O = 76.19%
   ✅ CuCO₃: Cu = 51.45%, C = 9.72%, O = 38.83%

Եթե հայտնի է երկտարր միացության տարրերից մեկի զանգվածային բաժինը (և՛ մասով, և’ %-ով), ապա ինչպե՞ս կորոշես մյուս տարրի զանգվածային բաժինը (և՛ մասով, և´ %–ով): Պատասխանդ
հիմնավորի՛ր:

Եթե երկտարր միացության որևէ տարրի զանգվածային բաժինը հայտնի է, ապա մյուս տարրի զանգվածային բաժինը կարելի է գտնել հետևյալ կերպ.

1. Զանգվածային բաժինը %-ով
   Քանի որ զանգվածային բաժինները 100% են կազմում, եթե A-ի զանգվածային բաժինը տրված է տոկոսով ω(A)%, ապա մյուս տարրի զանգվածային բաժինը կլինի՝

   $$\omega (B)=100\%-\omega (A)$$

Հիմնավորում

Քանի որ նյութի ընդհանուր զանգվածը համարվում է ամբողջական միավոր (1 կամ 100%), եթե տվյալ է միայն մեկ տարրի զանգվածային բաժինը, մյուս տարրի զանգվածային բաժինը կարելի է ստանալ հանման գործողությամբ:

Օրինակ:
Եթե նյութում X տարրի զանգվածային բաժինը 0.3 (կամ 30%) է, ապա մյուս տարրի՝ Y-ի զանգվածային բաժինը կլինի՝

$$=0.7(\text{կամ}100\%-30\%=70\%)$$

Այս մեթոդը գործում է ցանկացած երկտարր միացության համար, քանի որ զանգվածի պահպանման օրենքի համաձայն, նյութի բաղադրիչ տարրերի զանգվածային բաժինների գումարը միշտ պետք է լինի 1 (կամ 100%):

Զանգվածային բաժինը մասով

Քանի որ տարրերի զանգվածային բաժինների գումարը միշտ 1 է (կամ 100%), եթե մեկ տարրի զանգվածային բաժինը նշված է որպես ω(A),ապա մյուս տարրի՝ B-ի զանգվածային բաժինը կլինի՝

$$\omega (B)=1-\omega (A)$$

Հաշվի՛ր տարրերի զանգվածային բաժինները (%)` ա) CuS, բ) SiO : գ) H.PO, դ) Mg(NO), քիմիական բանաձև ունեցող միացություններում:

ա)Հաշվենք CuS-ի մոլային զանգվածը

• Պղինձ (Cu): 63.55 գ/մոլ

• Ծծումբ (S): 32.07 գ/մոլ

$$=95.62\text{գ/մոլ}$$

 Հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները

• Պղնձի զանգվածային բաժինը:

%Cu=(63.55/95.62)×100≈66.46%

• Ծծմբի զանգվածային բաժինը:

$$\approx 33.54\%$$

բ)  SiO

• Սիլիցիումի զանգվածային բաժինը:

%Si=(28.09/44.09)×100≈63.73%

• Թթվածնի զանգվածային բաժինը:

%O=(16.00/44.09)×100≈36.27

• Սիլիցիում (Si): ~63.73%

• Թթվածին (O): ~36.27%

գ)H₃PO₄

Հաշվենք H₃PO₄-ի մոլային զանգվածը

• Ջրածին (H): 1.008 գ/մոլ × 3 = 3.024 գ/մոլ

• Ֆոսֆոր (P): 30.974 գ/մոլ

• Թթվածին (O): 16.00 գ/մոլ × 4 = 64.00 գ/մոլ

MH₃PO₄=3.024+30.974+64.00=97.998 գ/մոլ

 Հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները

• Ջրածնի զանգվածային բաժինը:

%H=(3.0249/7.998)×100≈3.09%

• Ֆոսֆորի զանգվածային բաժինը:

%P=(30.9749/7.998)×100≈31.60%

• Թթվածնի զանգվածային բաժինը:

%O=(64.009/7.998)×100≈65.31%

Ջրածին (H): ~3.09%

Ֆոսֆոր (P): ~31.60%

Թթվածին (O): ~65.31%

դ)Mg(NO₃)₂

Mg(NO₃)₂ (մագնեզիումի նիտրատ) միացության տարրերի զանգվածային բաժինները (%) հաշվենք հետևյալ կերպ.

Հաշվենք Mg(NO₃)₂-ի մոլային զանգվածը

• Մագնեզիում (Mg): 24.305 գ/մոլ
• Ազոտ (N): 14.007 գ/մոլ × 2 = 28.014 գ/մոլ
• Թթվածին (O): 16.00 գ/մոլ × 6 = 96.00 գ/մոլ

Mg(NO₃)₂=24.305+28.014+96.00=148.319 գ/մոլ

Հաշվենք տարրերի զանգվածային բաժինները

• Մագնեզիումի զանգվածային բաժինը:

%Mg=(24.30514/8.319)×100≈16.40%

• Ազոտի զանգվածային բաժինը:

%N=(28.01414/8.319)×100≈18.89%

• Թթվածնի զանգվածային բաժինը:

%O=(96.0014/8.319)×100≈64.71%

• Մագնեզիում (Mg): ~16.40%
• Ազոտ (N): ~18.89%
• Թթվածին (O): ~64.71%

 Կազմի՛ր ֆոսֆոր և քլոր տարրերի ատոմներ պարունակող նյութի քիմիական բանաձևը, եթե տարրերի զանգվածային բաժինները համապատասխանաբար՝ ա) 22,55% և 76,45% են, բ) 14,87% և 85,13% են

ա)Տարրերի ատոմային զանգվածները

• Ֆոսֆոր (P): 30.974 գ/մոլ

• Քլոր (Cl): 35.45 գ/մոլ

Հաշվենք ատոմների հարաբերությունը

Յուրաքանչյուր տարրի համար գտնում ենք նրա զանգվածային բաժինը համապատասխան ատոմային զանգվածի նկատմամբ.

Ֆոսֆորի մոլային հարաբերությունը:

22.553/0.974≈0.728

Քլորի մոլային հարաբերությունը:
76.453/5.45≈2.157

 Բազմապատկենք ամենափոքր հարաբերությամբ

Անհրաժեշտ է ստանալ ամբողջ թվեր, դրա համար հարաբերությունները բաժանում ենք ամենափոքր արժեքի վրա.

• Ֆոսֆոր:

0.728/0.728=1

• Քլոր:

2.157/0.728≈3

Կազմում ենք քիմիական բանաձևը

Ստացված ատոմային հարաբերությունը P₁Cl₃ է, այսինքն՝ ֆոսֆոր տրիքլորիդ (PCl₃):

Պատասխան:

Քիմիական բանաձևը PCl₃ է։

բ)Տարրերի ատոմային զանգվածները

P: 30.974 գ/մոլ

Cl: 35.45 գ/մոլ

Հաշվենք ատոմների հարաբերությունը

Յուրաքանչյուր տարրի զանգվածը բաժանում ենք նրա ատոմային զանգվածի վրա՝

Ֆոսֆոր (P) մոլային հարաբերությունը

14.873/0.974≈0.48

Քլոր (Cl) մոլային հարաբերությունը

85.133/5.45≈2.40

Բազմապատկում ենք ամենափոքր հարաբերությամբ

0.48/0.48=1

Կազմում ենք քիմիական բանաձևը

Ստացված ատոմային հարաբերությունը PCl₅ է, այսինքն՝ ֆոսֆոր պենտաքլորիդ:

Քիմիական բանաձևը PCl₅ է։

Հաստատի՛ր կամ հերքի´ր (այո՛, ո՛չ) պնդումները HS քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի վերաբերյալ.
ա) բարդ նյութ է.

Այո՛. HS միացությունը կազմված է երկու տարբեր քիմիական տարրերից՝ ծծումբից (S) և ջրածնից (H), ինչը նշանակում է, որ այն բարդ նյութ է (ոչ մաքուր տարր):

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես.

Ո՛չ. HS բանաձևն արտասանվում է որպես ջրածնի սուլֆիդ կամ հիդրոսուլֆիդ։

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16.

Ստուգենք զանգվածների հարաբերությունը.

H-ի ատոմային զանգվածը (Ar) = 1

S-ի ատոմային զանգվածը (Ar) = 32

Հաշվենք զանգվածների հարաբերությունը.

132=1:32

Ո՛չ. Հարաբերությունը 1:32 է, ոչ թե 1:16։

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի Ar =16

Ծծումբը (S) ունի Ar = 32, իսկ ջրածինը (H) ունի Ar = 1։
Ո՛չ. Մոլեկուլում չկա տարր, որի Ar = 16։

7)Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է H2S03.
ա) գրի՛ր այդ նյութի բանաձևը.

ծծմբային (սուլֆիտ) թթվի քիմիական բանաձևին:
բ) հաշվի՛ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը.

Mr​=2.016+32.07+48.00=82.086
գ) որոշի՛ր նյութի մոլեկուլի իրական զանգվածը (զ.ա.մ.)

զ.ա.մ.=NA/​Mr  զ.ա.մ.=6.022×102382.09

 1.36×10 ^−221.36​
դ) հաշվի՛ր էս արտասանությամբ տարրի զանգվածային բաժինը (%):

 

8)Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե մոլեկուլում ω(S) = 40%, ω(0) = 60%:

$$\omega (S)=40\%=0.4,\omega (O)=60\%=0.6$$

Ենթադրենք, որ մոլեկուլի ընդհանուր զանգվածը 100 գ է: Այդ դեպքում՝

• Ծծումբի զանգվածը կլինի 40գ,

• Թթվածնի զանգվածը կլինի 60գ:

Հաշվենք ատոմների քանակի հարաբերությունը՝

• Ծծումբի ատոմային զանգվածը $M(S)=32$ գ/մոլ է,

• Թթվածնի ատոմային զանգվածը $M(O)=16$ գ/մոլ է:

Հաշվենք մոլերի քանակը՝

$$1.25մո$$$$լ$$

$$3.75մոլ$$

Գտնենք ատոմների պարզագույն հարաբերությունը՝

1.25/1.25=1,

$$=3$$

Այսպիսով, նյութի պարզագույն բանաձևը կլինի SO₃:

9)Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը (%) այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ ծծմբի ատոմների թվից չորս անգամ մեծ, իսկ ջրածնինը` թթվածնի ատոմների թվից երկուսով պակաս:

Տրված է, որ միացության մոլեկուլում՝

• Ծծումբի ատոմների թիվը՝ 1,

• Թթվածնի ատոմների թիվը՝ 4×S = 4,

• Ջրածնի ատոմների թիվը՝ O — 2 = 4 — 2 = 2:

Այսպիսով, նյութի բանաձևը H₂SO₄ է:

Հաշվենք ծծումբի զանգվածային բաժինը:

Ատոմային զանգվածները՝

• H = 1 գ/մոլ,

• S = 32 գ/մոլ,

• O = 16 գ/մոլ:

Համաձուլվածքի մոլեկուլային զանգվածը՝

M(H2SO4)=2(1)+32+4(16)=2+32+64=98 գ/մոլM(H_2SO_4) = 2(1) + 32 + 4(16) = 2 + 32 + 64 = 98 \text{ գ/մոլ}M(H2​SO4​)=2(1)+32+4(16)=2+32+64=98 գ/մոլ

Ծծումբի զանգվածային բաժինը՝

ω(S)=M(S)/M(H2SO4)×100%

ω(S)=32/98×100%≈32.65%

Պատասխան: Ծծումբի զանգվածային բաժինը ≈ 32.65%:

Պատասխանում ներկայացրո՛ւ
ա) նյութի բանաձևը.
բ) տարրի զանգվածային բաժինը (%) հարյուրերորդական թվի ճշտությամբ:

ա) Նյութի բանաձևը՝ H₂SO₄

բ) Ծծումբի զանգվածային բաժինը՝ 32.65%

Ուղղանկյուն եռանկյան հատկությունները․

Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյունների գումարը հավասար է 90°-ի: 

Եռանկյան անկյունների գումարը հավասար է 180°-ի, իսկ ուղիղ անկյանը՝ 90°-ի: Հետևաբար, երկու սուր անկյունների գումարը հավասար է՝ ∡1+∡2=90°

Ուղղանկյուն եռանկյան 30°-ի անկյան դիմացի էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին (ներքնաձիգը երկու անգամ մեծ է 30°-ի դիմացի էջից):

Դիտարկենք ABC ուղղանկյուն եռանկյունը, որում ∡A-ն ուղիղ անկյունն է, ∡B=30° և ուրեմն՝ ∡C=60°։

Ապացուցենք, որ BC=2AC

ABC եռանկյանը կցենք նրան հավասար ABD եռանկյունը, ինչպես ցույց է տրված վերևի գծագրում:

Ստանում ենք BCD եռանկյունը, որում ∡B=∡D=60°, ուստի՝ DC=BC: Բայց DC=2AC, հետևաբար, BC=2AC

Տեղի ունի նաև հակառակ պնդումը:

Եթե ուղղանկյուն եռանկյան էջը հավասար է ներքնաձիգի կեսին (կամ ներքնաձիգը երկու անգամ մեծ է էջից), ապա այդ էջի դիմացի անկյունը 30° է:

Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին տարված միջնագիծը հավասար է ներքնաձիգի կեսին:

Ուղղանկյուն եռանկյունների հավասարության հայտանիշները․

Քանի որ ցանկացած ուղղանկյուն եռանկյան էջերի կազմած անկյունը ուղիղ է, իսկ բոլոր ուղիղ անկյունները հավասար են, ապա եռանկյունների հավասարության ընդհանուր հայտանիշների միջոցով ստանում ենք ուղղանկյուն եռանկյունների հավասարության հայտանիշներ:

1. Եթե մի ուղղանկյուն եռանկյան էջերը հավասար են մյուս ուղղանկյուն եռանկյան էջերին, ապա այդ եռանկյունները հավասար են:

2. Եթե ուղղանկյուն եռանկյան էջը և նրան առընթեր անկյունը հավասար են համապատասխանաբար մյուս ուղղանկյուն եռանկյան էջին և նրան առընթեր անկյանը, ապա եռանկյունները հավասար են:

3. Եթե մի ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգն ու սուր անկյունը համապատասխանաբար հավասար են մյուս ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին և սուր անկյանը, ապա եռանկյունները հավասար են:

4. Եթե մի ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգն ու էջը համապատասխանաբար հավասար են մյուս ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգին և էջին, ապա եռանկյունները հավասար են:

Առաջադրանքներ․

1)Տրված է DEF ուղղանկյուն եռանկյունը:

Որոշի՛ր ∡F-ը, եթե ∡E=21°-ի:

<E=21°

——————

<F-?

<F=90°-21°=69°

2)Տրված է DEK ուղղանկյուն եռանկյունը և նրա ∡K անկյան արտաքին անկյունը:

Որոշիր եռանկյան սուր անկյունների մեծությունները, եթե ∡EKR=165°-ի:

EKR=165°

——————

<E-?

<EKD-?

<EKD=180°-165°=15°

<E=90°-15°=75°

3)Տրված է ADB ուղղանկյուն եռանկյունը: BC հատվածը բաժանում է DBA ուղիղ անկյունը երկու մասերի: Կազմի՛ր համապատասխան գծագիրը և որոշի՛ր ABC անկյունը, եթե CBD անկյունը հավասար է 62°-ի:

Տրված է

ԵռABD.    <CBD=62°

<B=90°

—————————-

<ABC-?

<ABC=<ABD-<CBD=90°-62°=28°

4)Ուղղանկյուն եռանկյան սուր անկյուններից մեկը 60° է, իսկ փոքր էջի և ներքնաձիգի գումարը հավասար է 9 սմ-ի: Որոշի՛ր փոքր էջի երկարությունը:

<CBA=60°

CB+AB=9սմ

———————

CB-?

CB=AB/2քանի որ CAB=30°

AB/2+AB=9

3AB=18

AB=6

AB=6սմ =>CB=3սմ Պատ․՝3սմ

5)ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ AC հիմքին տարված է BD բարձրությունը: Բարձրության երկարությունը 11.5 սմ է, իսկ սրունքը՝ 23 սմ: Կազմի՛ր համապատասխան գծագիրը և որոշի՛ր ∡BAC, ∡BCA և ∡ABC անկյունները:

Տրված է

AB=BE

BD  ուղղահայաց է AC

BD=11.5սմ

AB=23սմ

——————-

<BAC-?

BCA-?

ABC-?

BC-բարձրություն է ևկիսորդ, քանի որ AB=BC => <ABD=90°-30°=60°=> <A=<C=30° => <ABC=2*60=120°

6)Համեմատիր L գագաթից դուրս եկող հատվածների երկարությունները, եթե∡K=70°, ∡T=35°:

<K=70°

<T=35°

————

KR համեմատել RS-ի  հետ

RT>KR քանի որ <TLR><KLR — ից

7)ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ ∡B=30°-ի: Որոշիր AC հիմքի և սրունքին տարված AM բարձրության կազմած անկյունը:

AB=BC

<B=30°

—————-

<MAC-?

<C=180°-30°/2=75°

<MAC=90°-75°=15°

Կարդա, սովորիր Չարենցի Հայրենիքում բանաստեղծությունը, յուրաքանչյուր բանաստեղծական տնից առանձնացրու ամենակարևոր տողը և բացատրիր ընտրությունդ:

 

• Երեքշաբթի
  Գրականություն- Թումանյանի ,,Փարվանա,, բալլադը․ քննարկում։ Անգիր սովորի՛ր Հ. Թումանյանի <<Փարվանա>> բալլադի առաջին մասը:
  Առաջադրանքներ`
  1.Ինչո՞ւ են խորտակվում Փարվանա դստեր երազանքները:Ինչո՞ւ չի իրականանում նրա ցանկությունը:
• Տրիներն անցնում են և ոչ մի  իշխանազուն քաջ չի կարողանում գտնի և բերի անշեջ հուրը։
  2.Մրցության հաղթողին ընտրելու համար ի՞նչ զրույց է ծավալվում հոր և աղջկա միջև
• Հայրն ասում է աղջկան, որ ամենա ուժեղ քաջը որը կհաղթի բոլորին կտառնա իր ամուսինը, բայց աղջիկը ասում է որ դա իր համար կարևոր չէ։
  3.Ինչպե՞ս եք ընկալում ու բացատրում հետևյալ տողերը.
  Գուցե, հայրի՛կ, տըկար լավին
  Հաղթի մի վես տըմարդի,
  Բայց չի կարող լինել երբեք
  Նա սիրելին իմ սըրտի…

Աղջիկն ուզում է ասել,  որ նա կամուսնանա, եթե սիրի և սիրված լինի։

  Մասնակիցներ՝ 7-րդ դասարանի սովորողներ Առարկա՝ կենսաբանություն Սովորող՝ Դասավանդող՝ Հասմիկ Ուզունյան Աշխատանքը ավարտելուց հետո, տեղադրել բլոգի  կենսաբանության բաժնում։ 1․Նշի՛ր մակաբույծ որդերի այն կարգաբանական խումբը, որին պատկանում է նկարում պատկերված կենդանին:

• ժապավենաձև որդերի դաս
• ծծող որդերի դաս
• կլոր որդերի տիպ

Ուշադիր նայիր տրված նկարին և ընտրիր ճիշտ պատասխանը: Ի՞նչ օղակավոր որդ է պատկերված նկարում:

• պալոլո
• ներեիս
• անձրևորդ

3 Տրված տողում լրացրու այն անունը, որը չի համապատասխանում օրինաչափությանը: կերակրափող → կտնառք → կլան → աղիք

Պատասխան՝կլան 4, Ուշադիր նայիր տրված նկարին և որոշիր ճիշտ պատասխանը: Ի՞նչ տիպի բերանային ապարատ է պատկերված նկարում: լիզող, ծծող, թե՞ կրծող-ծծող տիպի բերանային ապարատ

Տվյալ նկարում պատկերված է  տիպի բերանային ապարատ: կրծող-ծծող 5, Գրիր ճիշտ տառը և ստեղծիր համապատասխանություն տրված կազմավորման և նրան բնորոշ օրգան-համակարգի միջև:

Օրգան — համակարգեր Ա. շնչառական օրգան — համակարգ Բ. մարսողական օրգան — համակարգ Գ. արյունատար օրգան — համակարգ Կազմավորում Հետանցք -օրգան 6, Գրիր ճիշտ պատասխանները: 1. Գրիր/եզակի թվով/ 7 համարի ներքո պատկերված կառուցվածքային միավորի անվանումը:

Պատասխան՝արյունատար համակարգ 7, Ընտրիր այն գործառույթը, որը կատարում է տվյալ կառուցվածքային միավորը և լրացրու դրա համարը/ՆՇՏԱՐԻԿԻ ՄՈՏ/ 1. Ապահովում է սննդի յուրացումը: 2. Յուրացնում է թթվածինը ջրից: 3. Կազմակերպում է նյութերի անընդհատ փոխադրումը: 4. Օրգանիզմը մաքրում է վտանգավոր նյութերից: 5. Ծառայում է շարժմանը և ներքին կմախք է: 6. Փոխանցում է և ստանում գրգիռներ: Պատասխան՝ : 8, Գուշակիր սկզբունքը և յուրաքանչյուր հասկացության դիմաց գրիր համապատասխան տառը:

1. Գանգ		ա. ոսկրաթեփուկ
2. Մաշկ		գ. ող
3. Ողնաշար		բ. ծնոտ

8, Օրգան — համակարգեր ա. մարսողական բ. շնչառական գ. արյունատար դ. արտազատական ե. նյարդային զ. վերարտադրողական է. հենաշարժիչ և ծածկութային Սերմնարանը պատկանում է  տառի ներքո նշված օրգան — համակարգին:

Պատասխանել հարցերին

1. Ձկների ի՞նչ տեսակներ են հանդիպում Հայստանում։

Իշխան, Սիգ, Կարմրախայտ, Կողակ

1. Նկարագրել ձկների արտաքին կառուցվածքը

1. Ձկների մարմինը մեկ ամբողջություն է, այնուհանդերձ կազմված է սահուն հաջորդող երեք բաժիններից՝ 1. Գլուխ. սահմանազատվում է իրանից խռիկային կափարիչներով: Գլուխը իր վրա կրում է տեսողական զգայարանը՝ աչքը, քթանցքը, որում բացվում է հոտառական նյարդը, ծնոտներով ձևավորվող օրգանը՝ բերանը, խռիկային կափարիչները, որոնք պաշտպանում են խռիկները: 2. Իրան. սահմանազատվում է պոչից հետանցքով: Պարունակում է հիմնական ներքին օրգանները: 3. Պոչ. ձկների տեղաշարժման կարևորագույն և մկանուտ օրգաններից է: Բոլոր ձկները տեղաշարժվում են լողակներով: Լողակները կազմված են ոսկրային ճառագայթներից և դրանք պատող մաշկաթաղանթից:

1. Լողակները ի՞նչ դեր են կատարում ձկների կյանքում

Հնարավորություն է տալիս նրանց տեղաշարժվել։

1. Ի՞նչ է լողափամփուշտը

Լողափամփուշտը թափանցիկ երկարավուն արծաթափայլ պարկ է ձկան մարմնում, որ օդով լցվելու և դատարկվելու միջոցով հնարավոր է դարձնում   ջրի մեջ խորասուզվելն ու վեր բարձրանալը։

Դասի հղումը

1. Ի՞նչ դեր ունի մետղաձուլությունը ժամանակակից կյանքում և տնտեսության մեջ:

Մետաղաձուլությունը կարևոր է տնտեսության մեջ՝ շինարարության, տրանսպորտի, էներգետիկայի և նոր տեխնոլոգիաների համար, ստեղծելով նյութեր, որոնք հիմքն են արդյունաբերության զարգացման։

1. Ի՞նչպիսի փոխադարձ կապեր կան մեքենաշինության և մետաղաձուլության միջև:

Մեքենաշինությունը կախված է մետաղաձուլությունից՝ նյութերի, մասերի և տեխնոլոգիաների ստեղծման համար, իսկ մետաղաձուլությունն իր հերթին աջակցում է մեքենաշինության զարգացմանը։

1. Քարտեզի վրա նշել այն երկրները, որոնք առաջատար են մեքենաշինության ոլորտում:

Առաջատար երկրներ մեքենաշինության ոլորտում՝ Գերմանիա, Ճապոնիա, ԱՄՆ, Չինաստան, Հարավային Կորեա։

1. Քարտեզի վրա նշել այն երկրները, որոնք առաջատար են Էեկտրաէներգիայի արտադրությամբ:

Չնայած չեմ կարող քարտեզի վրա ուղղակիորեն նշել երկրները, կարող եմ ասել, որ էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ առաջատար են՝ Չինաստանը, ԱՄՆ-ը, Հնդկաստանը, Ռուսաստանը և Ճապոնիան։

1. Քարտեզի վրա նշել այն երկրները, որոնք առաջատար են երկաթաքարի արդյունահանմամբ:

Ահա այն երկրները, որոնք առաջատար են երկաթաքարի արդյունահանման ոլորտում՝

Ավստրալիա

Բրազիլիա

Չինաստան

Հնդկաստան

Ռուսաստան

Սրանք են հիմնական խոշոր արտադրողները։

Դասի հղումը 

1. Քարտեզի վրա նշել նավթ, գազ և ածուխ արդյունահանող առաջատար երկրները:

Նավթ արդյունահանող երկրներ

Սաուդյան Արաբիա

Ռուսաստան

ԱՄՆ

Կանադա

Իրաք

Իրան

Չինաստան

Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

Բրազիլիա

Քուվեյթ

Բնական գազ արդյունահանող երկրներ

ԱՄՆ

Ռուսաստան

Իրան

Կանադա

Չինաստան

Կատար

Նորվեգիա

Ալժիր

Ավստրալիա

Սաուդյան Արաբիա

Ածուխ արդյունահանող երկրներ

Չինաստան

Հնդկաստան

ԱՄՆ

Ինդոնեզիա

Ավստրալիա

Ռուսաստան

Հարավային Աֆրիկա

Գերմանիա

Ղազախստան

Կոլումբիա

 

1. Ի՞նչ դեր ունի վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը տնտեսության զարգացման գործում:

Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը կարևոր է տնտեսության զարգացման համար՝ ապահովելով էներգիա, խթանելով տնտեսական աճը, ստեղծելով աշխատատեղեր և նվազեցնելով արտաքին կախվածությունը: Շեշտը պետք է դրվի կայուն զարգացման վրա՝ շրջակա միջավայրի պաշտպանության համար:

1. Որո՞նք են վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները:

Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման նախադրյալներն են՝ բնական ռեսուրսների առկայությունը, տեխնոլոգիական զարգացման մակարդակը, որակյալ մասնագետների առկայությունը, տրանսպորտային ենթակառուցվածքը, ներդրումները և շուկայի պահանջարկը։

Հարցեր և առաջադրանքներ.

1. Ի՞նչ գաղափարներ էին քարոզում պավլիկյանները: Արդյո՞ք շարժումը միայն բացասական հետևանքներ ունեցավ Հայաստանի համար:

Պավլիկյանները քարոզում էին պարզ քրիստոնեություն՝ մերժելով Հին Կտակարանը, ծեսերը և սրբապատկերները։ Շարժումը նպաստեց սոցիալական արդարության գաղափարների տարածմանը, բայց նաև առաջացրեց հակամարտություններ ու հալածանքներ Հայաստանում։

2. Ի՞նչ քաղաքականություն էին վարում արաբները Հայաստանում այն նվաճելուց հետո: Ինչո՞ւ:

Արաբները Հայաստանում հաստատեցին Արմինիա կուսակալությունը, սահմանեցին ծանր հարկեր ու կայազորներ՝ ամրապնդելու վերահսկողությունը և ապահովելու խալիֆայության շահերը։ Սա առաջ բերեց դժգոհություններ և ապստամբություններ։

3. Որքանո՞վ էր արդարացված 652 թ. հայ-արաբական պայմանագիրը. մանրամասնիր՝ քննարկելով պայմանագրի կետերը:

652 թ. հայ-արաբական պայմանագիրը ապահովեց Հայաստանի ինքնավարությունն ու պաշտպանությունը՝ հարկերից ազատելու պայմանով, բայց նաև սահմանափակեց անկախությունը՝ արաբական գերիշխանությունը ճանաչելով։

4. Ի՞նչ հետևանքներ ունեցան նախարարական տոհմերի համար հակաարաբական ապստամբությունները: Որո՞նք էին այդ ապստամբությունների դրական և բացասական կողմերը:

Հակաարաբական ապստամբությունները նախարարական տոհմերի համար հանգեցրին ուժերի թուլացման և որոշ տոհմերի կործանման։ Դրական կողմերն էին ինքնիշխանության համար պայքարը, իսկ բացասականը՝ հալածանքներն ու կորուստները։

5. Ինչո՞վ էր պայմանավորված Բյուզանդիայի քաղաքականության մեղմացումը հայերի նկատմամբ:

Բյուզանդիայի քաղաքականության մեղմացումը հայերի նկատմամբ պայմանավորված էր Հայաստանի ռազմավարական նշանակությամբ, հայկական զորքերի աջակցությամբ և տարածաշրջանում կայունության ապահովման անհրաժեշտությամբ։

6. Որքանո՞վ էին արդարացված Մամիկոնյանների և Բագրատունիների խմբավորումների մոտեցումները. հիմնավորի՛ր և փաստարկի՛ր:

Մամիկոնյանները կենտրոնանում էին անկախության համար պայքարի վրա, իսկ Բագրատունիները՝ դիվանագիտության։ Առաջինները նպաստեցին ազգային ինքնության պահպանմանը, իսկ երկրորդները՝ Հայաստանի քաղաքական կայունությանն ու թագավորության ձևավորմանը։

7. Պատկերացրո՛ւ, որ դու ապրում ես Դվին քաղաքում, և քո հայրն իր պապից մեծ գրադարան է ժառանգել, որը պետք է Նախիջևանից տեղափոխեք Դվին: Գրքերը դասավորելիս դու տեսնում ես այնտեղ պավ- լիկյանների սրբազան գիրքը՝ «Զորությունը»։

«Զորությունը» պավլիկյանների հավատքի հիմքն է, որը մերժում է Հին Կտակարանը և կենտրոնանում Նոր Կտակարանի վրա՝ պարզ և հավասար կյանք քարոզելով։ Այն պատմական արժեքավոր մաս է։

Ինչպիսի՞ն կլինի քո արձագանքը։ Ինչո՞ւ։