Առաջադրանքներ.

1)Գրադարակում կա 60 գիրք։ Այդ գրքերի ­2/3-ը ամուր կազմով է։ Ամուր կազմով քանի՞ գիրք կա գրադարակում։

60×2/3=40(գիրք)

Պատ․՛60գիրք

2)Մրցավազքն անցկացվում էր 25 կմ երկարությամբ օղակաձև ճա­նապարհին։ Յուրաքանչյուր մեքենա մինչև վերջնագծին հասնելը 20 անգամ պիտի անցներ այդ ճանապարհը։ Մեքենաներից մեկին մինչև վերջնագիծը մնում էր անցնելու ամբողջ ճանապարհի ­1/5-ը։ Քանի՞ կիլոմետր էր անցել մեքենան։

20ж25=500կմ

500×1/5=100կմ

125/600=5/24մասը

3)Ավազանում 600 մ³ ջուր կար։ Դրանից 125 մ³ը արտահոսեց։ Ավա­զանում եղած ջրի ո՞ր մասն արտահոսեց։

125/600=5/24

4)Գնացքի մի վագոնում 36 ուղևոր կա, իսկ մյուսում՝ դրա 5/6-­ը։ Ընդամենը քանի՞ ուղևոր կա այդ երկու վագոններում։

356:6×5=30

36+30=66

5)Բասկետբոլիստը խաղի ընթացքում վաստակել է 36 միավոր, որ թիմի վաստակած միավորների 2/5-­ն է։ Քանի՞ միավոր է վաստակել թիմը։

36:2×5=90

6)Գրադարանում կա 54600 գեղարվեստական և 8400 գիտական գիրք։ Քանի՞ անգամ է գրադարանում եղած գեղարվեստական գրքերի քանակն ավելի գիտականների քանակից։

5400/8400=6 1/2

7)Նախատեսված էր, որ գործարանը մեկ տարում պիտի թողարկեր 12500 մեքենա։ Գործարանը նախատեսված աշխատանքը կատա­րեց 114 %­ով։ Նախատեսվածից քանի՞ մեքենայով ավելի թողար­կեց գործարանը։

12500×114/100=14250

14250-12500=1750

Պատ․՛ 1750

Առաջադրանքներ․

1) Գտնել այն թիվը, որը տառի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի հավասարություն․

ա) x + 2= 7

x=71/9 -8/3

x=71-24/9

x=47/9

x=5 2/9

բ) x =

x=3/22:15/8

x=3×8/22×15

x=4/55

2) Քանի՞ տոկոսն է․

ա)50-ը 100-ի

50×10/100=50%

բ)15-ը 75-ի

15×100/75=20%

գ)900-ը 15-ի

15x x/100=900

x=6000(%)

3)Շրջիկ վաճառական Անգետիկը 100 000 դրամի մանր-մունր ապրանք գնեց
և ամբողջը վաճառեց 10%-ով ավելի թանկ։ Օրվա վերջում ունեցած գումարի
10 %-ը ծախսեց ու

մտածեց, որ կյանքը հիասքանչ է, կարելի է այսպես էլ ապրել։
Ի՞նչ սխալ է թույլ տվել Անգետիկը:

100.000-110.00×10/100=990.00

Նա այն գումարը որով գնել էր ապրանքը ավելացնոշելու փոխարեն պակասացրեց։

4)Դպրոցի տասներրորդ դասարանցիներից գերազանցիկ են 15-ը, որը նրանց 20%-ն է։ Ընդամենը քանի՞ աշակերտ կա տասներրորդ դասարանում։

x-100

15-20

100x/20=75(հոգի)

Տնային աշխատանք․

1) Գտնել այն թիվը, որը տառի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի հավասարություն․

ա) x — 3= 5

x=3 1/4=5 11/12

x=5 11/12+3 1/4

x=71/12+1 1/4

x=110/12

x=55/6

x=9 1/6

բ) x =

x=6/13:2/9

x=6×9/13×2

x=3×9/13

x=27/13

x=2 1/13

2) Քանի՞ տոկոսն է․

ա)125-ը 25-ի

100×125/25=300%

բ)40-ը 250-ի

100×40/250=16%

գ)300-ը 30-ի

100×300/30=1000%

3) Մեքենայի բաքի տարողությունը 80 լ է։ Քանի՞ լիտր բենզին կա բաքում, եթե լցրել են նրա 45%-ը։

80×45/100=36լ

4) Տրված թվերը բաժանվում են 9-ի։ Որոշեք, թե ինչ թվանշաններ պիտի գրված լինեն աստղանիշների տեղում․

352*, 2*87, 11*7, *465

3528, 2187, 1107, 3465

Տնային լրացուցիչ աշխատանք

1.Բերե’ք ֆիզիկական երևույթի օրինակներ։

Շաքարի, աղի  կտորնեը  փոշու վերածվելը, սառույցի հալվելը, տետրի թղթի,  թելի և այլնի  կտրելը։

2.Բերե’ք քիմիական երևույթի օրինակներ։

Երկաթի ժանգոտելը, վառելանյութի այրվելը։

3.Քիմիական երևույթների ժամանակ ի՞նչ փոփոխություններ են կատարվում նյութի հետ։

Գույնի փոփոխություն, հոտի և համի փոփոխություն,  գազի, նստվածքի, ջրի առաջացում, ջերմության կլանում կամ անջատում:

Լրացուցիչ տնային առաջադրանք

Պատասխանել հարցերին

1.Բերվածներից որո՞նք են միացման ռեակցիա։
ա) C+O2 =CO2 բ)CH4=H2+C

գ)H2+S=H2S. դ) FeS=Fe+S

2.Բերե’ք քայքայման ռեակցիայի օրինակներ։

Ջուր → ջրածին + թթվածին

2H2O→2H2+O2

Կրաքար → չհանգած կիր + ածխաթթու գազ

3.Բերե’ք միացման ռեակցիայի օրինակներ։

Լրացուցիչ տնային աշխատանք

1.Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։

Ջրի քայքայում, կաթի փչանալը, երկաթի ժանգոտումը։
2.Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա։

Այո։
3.Նյութերին ի՞նչ կարևոր պայման է պետք միմյամց հետ փոխազդելու համար։

Ջուրմաստիճանի փոփոխությունը, հպումը։

Տեսական նյութը այստեղ․

1.

375×100/75=500(կգ)

2.

18×100/120=15(սմ)

2(15+18)=48(սմ)

3.

1)100-52=48%

2)12*100/48=25(ա)

4.

Ա) 5%                   Գ)2800/140=20%                 Ե) 400/200=2%

Բ) 20%                       Դ)  800×100/160=50%               Զ) 28×100/92=15 20/92%

5.

1)3+5=8

2)80/8=10

3)10*3=30

4)5*10=50

6.

1)3+5=8

2)80/8=10

3)3*10=30

4)5*10=50

7.

56+52+60+27+25/5=44

Հնչյունափոխություն

8․ Տրված բառազույգերում ընդգծված արմատները համեմատի՛ր և գրի՛ր, թե ի՞նչ փոփոխոթյուն է կատարվել:

Օրինակ՝ տպագիր, գրաճանաչ — ի-ն դարձել է ը:

Հայրենասեր, սիրալիր- ի-ն  դարձել է ե: Սպառազեն զինավառ ե-ն դարձել է ի : Անիղձ, ըղձալի ի-ն դարձել է ը: Լայնասիրտ, սրտագին ի տառը սղվում է: Մեծատուն, տնական ու տառը սղվում է: Բազմագույն, գունագեղ յ տառը սղվում է: Հետախույզ, հետախուզել յ տառը սղվում է:

9․Գրի՛ր, թե ընդգծված արմատների մեջ ինչ փոփոխություն է կատարվել ։

Օրինակ՝ կես — կիսատ – ե-ն դարձել է ի:

Թիվ-թվանշան-ի-նդարձնելէ ը:

Անասուն — անասնապահ (ու-ն դուրս է ընկել, սղվել է:

Տեր — տիրանալ ե-ն ի է դառնում, էջ-իջնել է-ն ի է դառնում, ինձ- ընձուղտ ի-ն ը է դառնում, գիծ — գծել ի-ն սղում է, աղավնի — աղավնյակ ի-ն դառնում է յ, կաղնի — կաղնուտ ի-ն սղում է, հուր — հրեղեղեն ու-ն սղվում է, հիսուն — հիսնամյա ու-ն սղվում է, առու — առվակ ու-ն սղվում է, աստղ — աստղային մնում է նույնը:

10․Գրի՛ր, թե ընդգծված արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվել:

Օրինակ՝ վայրկյան — վայրկենական — յա-ն դարձել է ե:

Ձյուն — ձնհալ – յու-ն դարձել է ը:

Մատյան —մատենիկ յանը դառնում է են, սառույց —սառցահատ ու-ն և յ-ն սղվում է, կառույց — կառուցել յ-ն սղվում է, կույտ — կուտակել յ-ն սղվում է:

11․Տրված բաղադրիչներով բառեր կազմի՛ր և նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Ոսկի + ա + գույն, փոշի + ա + կուլ, տարի + ա + վերջ, այգի + ա + պան, բարի + ա + կամ:

Ոսկեգույն, փոշեկուլ, տարևվերջ, այգեպան, բարեկամ։

12․Յուրաքանչյուր շարքից մի բաղադրիչ ընտրի՛ր և բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր: Նշի՛ր, թե ի՞նչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Օրինակ՝ գգույշ + անալ — գգուշանալ (ույ-ը՝ու):

Ա. Բազում, ամուր, բույր, կապույտ, բույս, ողջույն, որդի, ոսկի.

Բ. -պատիկ, -անալ, -ավետ, -ական, ակ, յա:

բազմանալ- ու․ սղվեց, ամրանալ- ու․ սղվեց, բուրավետ-յ․ սղվեց, կապտանալ- ույ․ սղվեց, ողջավետ- ույն․  սղվեց,  որդյակ- ի սղվեց, ոսկյա- ի սղվեց։

13․Տրված բառերին ավելացրո՛ւ -եր (-ներ), ի, -ով, -ից վերջավորությունները: Հնչյունափոխված բառերն առանձնացրո՛ւ և նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Գիրք, առու, ծաղիկ, լուսին, երկինք, ջուր, հեռագիր:

գրքեր, գրքի, գրքով, գրքից։

առուներ, առվի, առվով, առվից։

ծաղիկներ, ծաղկի, ծաղկով, ծաղկից։

լուսիններ, լուսնի, լուսնով, լուսնից,

երկինքներ, երկնքի, երկնքով, երկնքից։

ջրեր, ջրի, ջրով, ջրից։

հեռագրեր, հեռագրի, հեռագրով, հեռագրից։

Միավանկ բառին (արմատին) արմատ, ածանց կամ վերջավորություններ ավելանալիս նրա մեջ մտնող ձայնավորը կամ երկհնչյունը կարող է փոփոխվել կամ սղվել, այսինքն՝ հնչյունափոխվել (օրինակ՝ սիրտ — սրտամոտ, սրտոտ, սրտեր):

Եթե արմատ, ածանց կամ վերջավորություն ավելանում Է բազմավանկ բառին, հնչյունափոխության ենթարկվում է նրա վերջին վանկի ձայնավորը կամ երկհնչյունը (օրինակ՝ դարբին — դարբնոց, դարբնի):