ՇԱՐԺՈՒՄ ԵՎ ՈՒԺԵՐ
3. Մեխանիկական շարժում
Հավասարաչափ եւ անհավասարաչափ շարժում
Տարբերակ 1
I. (1) ժամանակի ընթացքում մարմնի դիրքի փոփոխությունը մեկ այլ մարմնի նկատմամբ անվանում են
1. անցած ճանապարհ     2. հետագիծ    3. մեխանիկական շարժում
II. (2) Որ՞ շարժումն են անվանում հավասարաչափ: Այն շարժումը, որի դեպքում.

1. մարմինը ցանկացած հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է հավասար ճանապարհներ
2. մարմինը հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է հավասար ճանապարհներ
3. մարմինը շարժվում է այնպես, որ նրա հետագիծը ուղիղ գիծ է

III 2) Շարժվող գնացքի վագոնում նստած ուղեւորը ո՞ր մարմինների նկատմամբ է գտնվում դադարի վիճակում.
1. վագոնի  2. գետնի  3. վագոնում նստած մյուս ուղեւորների  4. վագոնի անիվների
IV. (2) Մարդատար գնացքը ցանկացած 0,5Ժ-ում անցնում է 60կմ ճանապարհ, 15ր-ում՝ 30կմ, 1ր-ում՝ 2կմ եւ այլն: Ի՞նչ շարժում է դա. 1. անհավասարաչափ 2. հավասարաչափ
3. որոշ տեղամասերում հավասարաչափ

Տարբերակ 2
I (2) Այն գիծը, որը մարմինը գծում է իր շարժման ընթացքում, անվանում են,

3. մեխանիկան շարժում
1. անցած ճանապարհ
2. հետագիծ
11. (2) Մարմնի անցած ճանապարհ կոչվում է.
1. մարմնի սկզբնական եւ վերջնական դիրքերի միջեւ եղած հեռավորությունը
2. հետագծի այն հատվածի երկարությունը, որը մարմինը անցնում է որոշակի ժամանակամիջոցում
III. (2) Շարժվող գնացքի վագոնում սեղանի վրա դրված խնձորը տեղա- փոխվում է … նկատմամբ.
1. վագոնում քայլող ուղեւորի 3. վագոնում նստած ողեւորի
2. շոգեքարշի
IV. (2) Թվարկված շարժումներից, ո՞րն է հավասարաչափ,

1. ավտոմեքենայի շարժումը արգելակման ընթացքում

2, ժամացույցի ճոճանակի շարժումը
3. հարթավայրում հոսող գետի ջրի շարժումը
4. Երկրի շարժումը իր առանցքի շուրջը
Տարբերակ 3
I (2) Այն գծի երկարությունը, որը մարմինը անցնում է որոշ ժամանակամիջոցի ընթացքում, անվանում են,
1. անցած ճանապարհ  2. հետագիծ 3 մեխանիկական շարժում
II. (2) Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը,
1. հետագծի երկարությունը, որով շարժվում է մարմինը
2. մարմնի դիրքի փոփոխությունը այլ մարմինների նկատմամբ 3. այն գիծը, որով շարժվում է մարմինը
III. (2) Հեծանիվը իջնում է բլրից: Նրա ո՞ր մասերն են կմախքի նկատմամբ գտնվում շարժման մեջ,
1. ուռնակները իրենց պտտման ընթացքում
2. ոտնակները հեծանիվի «ազատ ընթացքի» ժամանակ
3. նստատեղը
4. շղթան ոտնակների պտտման դեպքում

IV. (2) Ավտոմեքենան 0,5Ժ-ում անցավ 30կմ հեռավորություն, ընդ որում՝ առաջին 15ր-ում՝ 20կմ, իսկ հաջորդների ընթացքում՝ 10կմ: Ի՞նչ շարժում է դա,
1. անհավասարաչափ
2. հավասարաչափ
3. Ճանապարհի որոշ հատվածներում հավասարաչափ՝
Տարբերակ 4
1. (2) Այն շարժումը, որի ընթացքում մարմինը ցանկացած հավասար ժա- մանակամիջոցներում անցնում է հավասար ժանապարհներ, անվանում են.

1. մեխանիկական շարժում 2. հավասարաչափ շարժում 3. անհավասարաչափ շարժում
II. (2) Ինչպե՞ս է կոչվում այն գիծը, որը մարմինը գծում է իր շարժման ընթացքում.
1. ուղիղ գիծ 2. անցած ճանապարհ 3. հետագիծ
III. (2) Ո՞ր մարմինները կամ նրանց մասերն են գտնվում դադարի վիճակում երկրի նկատմամբ.
1. շարժվող տրակտորի թրթուրների ներքեւի մասերը 2. շարժվող տրակտորի թրթուրների վերեւի մասերը 4. շենքի հիմքը
3. արեգակը
IV. (2) Բերված շարժումներից որո՞նք են անհավասարաչափ. 1. Ժամացույցի վայրկենաչափի սլաքի շարժումը 2. ձեռքից ընկած գնդակի շարժումը
3. մետրոյի շարժասանդուղքի շարժումը
4. Հավասարաչափ շարժման արագություն Արագության միավորը
Միջին արագություն
Տարբերակ 1
1. (1) Հավասարաչափ շարժման արագություն անվանում են այն մեծությունը, որը թվապես հավասար է,
1. միավոր ճանապարհ անցնելու ժամանակամիջոցին
2. շարժման ամբողջ ժամանակամիջոցում մարմնի անցած ճանապարհին 3. միավոր ժամանակում մարմնի անցած ճանապարհին

1. (1) Անվանեք արագության միավորները.
1. 1սմ, 1մ, 1կմ
2. 1վ, 1ր. 1ժ
3. 1սմ/վ,1մ/վ, 1կմ/ժ
11. (3) Պարաշյուտիստը 1200մ բարձրությունը իջավ 5ր-ի ընթացքում: Հաշվեք նրա միջին արագությունը.
1.600/4
2. 2,40/4
3.2400/4
4.4.0/
III. (3) Գերձայնային մարդատար ինքնաթիռը կարող է զարգացնել 2520կմ/ժ արագություն: Այդ արագությունը արտահայտեք մ/վ-ով. 2. 700մ/վ 3. 150 մ/վ 4. 170մ/վ
1.3000/
5.9000/
IV. (4) Քարշակային մոտորանավակը 3Ժ-ում անցավ 54կմ: Հաշվեք մոտո- րանավակի արագությունը,
1. 18կմ/ժ
2.50/ч
3.30/
4. 150/4 5. 5,9/
V. (5) Հետիոտնը առաջին րոպեում անցավ 100մ, երկրորդում՝ 90մ, երրորդ րոպեում՝ 80մ: Հաշվեք հետիոտնի միջին արագությունը,
1. 90մ/վ
2.20/4
3.90/
4. 1,50/
5. 1,20/
5. Շարժման Ճանապարհի եւ ժամանակի հաշվարկը
Տարբերակ 1
1. (2) Իչքա՞ն ժամանակում հեծանվորդը կանցնի 250մ՝ ունենալով 5մ/վ արագություն.
1. 1250
2. 20վ
3.50վ
4.304
11. (2) Նավակը ի՞նչ հեռավորության վրա կգտնվի նավահանգստից շարժումը սկսելուց 15վ հետո, եթե նա շարժվում է գետի հոսանքով։ Ջրի հոսանքի արագությունը 4մ/վ է.
1.300
2.400
3.500
4.600
III. (3) Գնացքը շարժվում է 60կմ/ժ արագությամբ: Նա ի՞նչ հեռավորություն կանցնի 1,5Ժ-ում.
1. 120կմ
2. 80կմ
3. 90կմ 4. 150կմ

IV. (4) Դիտորդը կայծակի փայլատակումը տեսնելուց 5վ-ն հետո լսեց որոտի ձայնը։ Ի՞նչ հեռավորության վրա տեղի ունեցավ կայծակը, եթե ընդունենք, որ լույսը տարածվում է համարյա ակնթարթորեն, իսկ ձայնի արագությունը 0,34կմ/վ է,
1.1700
2.680
3.17000
4.3450
5.3350
V. (4) Արհեստական արբանյակը երկրի շուրջը մեկ պտույտի ընթացքում անցավ է 43200կմ: Ինչքա՞ն ժամանակում նա մեկ լրիվ պտույտ կատարեց երկրի շուրջը, եթե նրա արագությունը 8000մ/վ է,
1.21004
Տարբերակ 2
2.36004
3.54004
4.80004
5.5404
1. (2) Ինչքա՞ն ժամանակում ինքնաթիռը, շաժվելով 200մ արագությամբ, կանցնի 3000մ ճանապարհը.
1. 1504
2.150
3.60004
4.604
11. (2) Գնացքը շարժվում է 80կմ/ժ արագությամբ։ Ի՞նչ ճանապարհ կանցնի գնացքը 4Ժ -ում.
1. 20կմ
2. 160կմ
3. 320կմ
4.240կմ
III. (3) էլեկտրաքարշը շարժվում է 90կմ/ժ արագությամբ։ Ինչքա՞ն Ճանապարհ նա կանցնի 40վ-ում.
1. 1000
2.3600
3.36000
4.10000
IV. (4) Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի մետրոյի գնացքը 2,50-ում, եթե նրա արագությունը 20մ/վ է։
1. 18կմ
2. 3կմ
3. 28,8կմ 4. 48կմ
V. (5) Մագնիսական ժապավենի արագությունը հավասար է 0,095մ/վ: Որքա՞ն ժամանակ կպահանջվի 200մ երկարությամբ ժապավենի վրա եղած ձայնագրությունը վերարտադրելու համար. 2. . 35ր 3. – 21ր
1. ≈ 31,7ը
Տարբերակ 3
4.-190
1. (2) 50կմ/ժ արագությամբ շարժվող ավտոմեքենան ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի 3Ժ-ում.
1. 17կմ
2. 17,540
3. 150կմ
4. 12040

II. (2) Ինչքա՞ն ժամանակում չմշկորդը կանցնի 600մ հեռավորությունը, եթե շարժվում է 12մ/վ արագությամբ.
1.7200վ
2.72վ
3.5վ
4.50վ
111, (3) Ինչքա՞ն ճանապարհ կանցնի ինքնաթիռը թռիչքի 80վ ընթացքում, եթե նա թռչում է 720կմ/ժ միջին արագությամբ,
1.800
2.900
3.576006
4. 160000
IV. (3) Մրցումների ժամանակ դահուկորդը շարժվում էր 3 մ/վ հաստատուն արագությամբ։ Նա ինչքա՞ն ճանապարհ անցավ 30ր-ում.
1.900
2. 54000
3.5,46
4.6000
V. (5) երկրից մինչեւ Արեգակ եղած հեռավորությունը 150մլն կմ է։ Ինչքա՞ն Ժամանակում լույսը կանցնի այդ հեռավորությունը, եթե լույսի տարածման արագությունը 300 000 000մ/վ է
1.24
2. 500վ
Տարբերակ 4
3. 0,54
4.2004
5.4504
Եթե մարմինը շարժվում է անհավասարաչափ, ապա, որպեսզի որոշենք,
1. (1) նրա միջին արագությունը,
պետք է…
II. (1) նրա անցած ճանապարհ, պետք է…
III. (1) նրա շարժման ժամանակը, պետք է …
1.մամնի անցած ճանապարհը բաժանել շարժման ժամանակին 2. մարմնի անցած ճանապարհը բաժանել միջին արագությանը 3. միջին արագությունը բազմապատկել շարժման ժամանակով
IV. (4) Լուսինը Երկրի շուջը պտտվում է 1000մ/վ արագությամբ։ Ինչքա՞ն հեռավորություն նա կանցնի 15ր-ում.
1. 0,250
2.2500
3.440 4. 900կմ 5. 400կմ
V. (4) Լենինգրադից մինչեւ Մոսկվա եղած հեռավորությունը մոտ 600կմ է: Ռադիոազդանշանը ինչքա՞ն ժամանակում կանցնի այդ հեռավորությունը, եթե ռադիոալիքի տարածման արագությունը
300000000մ/վ է.. 1.500 000ч 4. 0,000 0024
2. 0,0024
5. 18 000 0004
3.5004

22․ Տրված դարձվածքները գրի՛ր հոմանիշ բառերի և արտահայտությունների փոխարեն և անհրաժեշտ փոփոխություններ արա՛:
Համեմատի՛ր տրված ու ստացված տեքստերը:

Աչքդ է մտնում, ցավին ուրիշ դարման է գտել, խելքը գնում է (ուշքն ու միտքն իրենը չէ), թուրը աջ ու ձախ կտրում է, աչքի չընկնեն, խելքին փչածը, ամպերի հետ է խաղում, իր կաշվից վախեցող, կողքով անցնեն:
Մարդուն դուր է գալիս խելքը գնում է անտեսանելի դառնալու գաղափարը, ու նա մտածածը խելքին փչածը  հեքիաթի է վերածում անտեսանելի դարձնող գլխարկի, անտեսանելի մարդու մասին: Իսկ բնությունն այդ խնդրին այլ լուծում է գտել ցավին ուրիշ դարման է գտել: Նա ներկում է իր ստեղծած էակներին, պաշտպանական գունավորում է տալիս, որ թշնամիները նրանց չնկատեն կողքով անցնեն: Բնության մեջ դա ամեն քայլափոխի երևում է աչքդ է մտնում: Անապատային գորշ դեղնավուն գույնն ունեն անապատի կենդանիների մեծ մաս` և՛ սարդը, և՛ որդը: Հյուսիսի ձյունածածկ հարթավայրերում ապրող կենդանիներին էլ` լինի դա բևեռային արջ, որ ձյան ֆոնի վրա նրանք չնկատվեն աչքի չընկնեն:

Մարդուն դուր է գալիս անտեսանելի դառնալու գաղափարը, ու նա մտածածը հեքիաթի է վերածում անտեսանելի դարձնող գլխարկի, անտեսանելի մարդու մասին: Իսկ բնությունն այդ խնդրին այլ լուծում է գտել: Նա ներկում է իր ստեղծած էակներին, պաշտպանական գունավորում է տալիս, որ թշնամիները նրանց չնկատեն: Բնության մեջ դա ամեն քայլափոխի երևում է: Անապատային գորշ դեղնավուն գույնն ունեն անապատի կենդանիների մեծ մաս` և՛ սարդը, և՛ որդը: Հյուսիսի ձյունածածկ հարթավայրերում ապրող կենդանիներին էլ` լինի դա բևեռային արջ, որ ձյան ֆոնի վրա նրանք չնկատվեն:

23. Տրված բառերն ու արտահայտությունները գրի՛ր հոմանիշ դարձվածքների փոխարեն և համեմատի՛ր տրված ու ստացված տեքստերը:

Կոտրվել, գտնել, ամբողջովին, վերադարձնել, ագահ, ուրախանալ, ժլատ, իհարկե, շոշափել, հառաչել:
Մի մարդ ձեռքը փակ ագահ  հարևանից կավե աման վերցրեց: Ամանը պատահաբար ջարդ ու փշուր եղավ կոտրվել : Հարևանի հետ հարաբերությունները չփչացնելու համար մարդը նոր՝ ավելի մեծ ու գեղեցիկ, տակից գլուխ ջնարակված աման ձեռք բերեց ու ժլատի ձեռքը տվեց վերադարձնել : Ժլատը աշխարհով մեկ եղավ ուրախանալ: Բայց մարդու աչքը ծակ է չէ՞ ժլատ. երբ ձեռք տվեց ամանին շոշափել, ախ ու վախ արեց. հառաչեց
-Նորը, խոսք չկա, իհարկե շատ լավն է, բայց իմ ամանը յուղով էր ներծծված:

Սիրելի՛ ընկերներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները, որոնք սովորել ենք դասարանում, խմդրում եմ պատրաստ ներկայանալ․

• Ջրիմուռների կառուցվածքը, տեսակները և տարածվածությունը — Նոր դասագիրքից էջ՝ 37-38
• Ջրիմուռների բազմացումը  

Լրացուցիչ հարցեր․

1.  Ներկայացնել 3-5 հետաքրքիր փաստեր ջրիմուռների մասին։

1. Չունեն արմատներ, սնունդ ստանում են ջրից.
2. Առաջին ֆոտոսինթեզող օրգանիզմներն են, արտադրել են թթվածին.
3. Որոշներն ունեն բիոլյումինեսցենցիա, լուսավորվում են մթության մեջ.
4. Կարող են օգտագործվել կենսավառելիքի համար, ունեն մեծ պոտենցիալ.
5. Պարունակում են հակաօքսիդանտներ, կիրառվում են սննդի և կոսմետիկայի մեջ.

Ջրիմուռներն ունեն բազմաթիվ հետաքրքիր հատկություններ և կիրառություններ։

1. Մարդը ջրիմուռները ինչպե՞ս է օգտագործում կենցաղում։

Ջրիմուռները օգտագործվում են սննդի, կոսմետիկայի, բժշկության, կենսավառելիքի և ջրի մաքրման ոլորտներում՝ օգնելով տարբեր կենցաղային գործընթացներում։

Նույնանուններ

20. Պարզի՛ր, թե ընդգծված նույնանունները ո՞ր բառերի ձևերն են:

Ուզում էր`հրի —հրել, դուրս հանի տղային, բայց ուժը չէր պատում:
Հրի — կրակ լեզվակները մոտենում էին, իսկ հրշեջները դեռ չէին երևում:
Ժամանակին Անի — անուն քաղաքում մի հզոր իշխան կար:
Ամեն ինչ որ ժամանակին անի — գործողություն, փորձն արդյունավետ կլինի:

21. Տրված նույնանուն բառերով նախադասություններ կազմի՛ր:
Դող, զատիկ, համար, բազուկ:

Դող

Նա ջերմության մեջ դողում էր։

Սիրտս վախից դող ընկավ
զատիկ

Ես սիրում եմ զատիկ տոնը։

Զատիկը բնության մի մաս է։

համար

Ես նրան տվել եմ իմ հեռախոսի համարը։

Ես շատ բան եմ արել նրա համար։

բազուկ

Բազուկը ոկտակար բանջարեղեն է։

Նա իր ձեռքի բազուկով հարվածեց նրա դեմքին

Հոմանիշներ

5. Ընդգծված բառերի և բառակապակցությունների փոխարեն գրի՛ր տրված հոմանիշները:

Հայտնվի, պարզապես, գահավիժում էր, զմրուխտ, դեգերում են, վայրը, անցնելու, անընդհատ,կտրվի, կաթիլ, վառվում են, գնալ, սքանչացել էին:

Մի  անգամ Սահարայի բեդվին ցեղերի մի քանի առաջնորդներ Փարիզի մոտ մեծ ջրվեժ տեսան:Սովորական ջրվեժ էր, որ բյուրեղապակե կոթողի նման ընկնում էր (գահավիժում էր) ցած:

Բայց բեդվինները հիացել էին (սքանչացել էին):

Անապատում մարդիկ քանի՜ օր են թափառում (դեգերում են) ջրհորին հասնելու համար: Քանի՜ ժամ են փորում նորից ու նորից (անընդհատ) փլչող ավազը, մինչև որ փոսի հատակին ջրիկ ցեխ երևա (Հայտնվի):

Ջրի ամենափոքրիկ շիթերից  (կաթիլ) անգամ հողի վրա բոցկլտում են (վառվում են)

խոտի վառ կանաչ (զմրուխտ) կայծերը: Երբ մի տեղ անձրև է գալիս, ամբողջ Սահարայից մարդիկ շտապում են տեսնելու այդ տեղը (վայրը):Բեդվինները պատրաստ են հարյուրավոր կիլոմետրեր կտրել (կտրվի), որպեսզի տեսնեն, թե խոտն ինչպե՞ս է աճում:

Բեդվինները ուղղակի (պարզապես) չէին կարողանում այդտեղից հեռանալ: Նրանք խնդրեցին շտապեցնող հյուրընկալին.

-Սպասենք, մինչև ջուրը վերջանա (կտրվի):

6. Տրված բառերը գրի՛ր հոմանիշների փոխարեն: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Թվական, երբևէ, ընթացքում, գնահատվել, երկրպագու, վճարել, վաճառված, ձեռք բերել:

Հուշանվերների (երկրպագու) սիրահար ոմն անգլիացի մի գնդակ ունենալու համար (ձեռք բերել) հինգ հազար դոլար է (վճարել) տվել: Դա եղել է Անգլիայում ինչ-որ ժամանակ (երբևէ) ծախված (վաճառված) ամենաթանկ գնդակը: Գնդակն այդքան բարձր գին է ունեցել (գնահատվել) այն պատճառով, որ 1963 թվին (Թվական) գործածվել է ՖԻՖԱ-ի և Մեծ Բրիտանիայի հավաքականների խաղի ժամանակ (ընթացքում) :

7. Տրված բառերը գրի՛ր հոմանիշների փոխարեն: Տրված և ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Ենթադրություն, ինչքան, հերիք, մի, տեսնել, ժամանակ, հաստատել, նայել, համընկել, թիվ, ամբողջական:

Բավական է (հերիք է)՝ հայացք նետեք (նայել) գլոբուսին, որ նկատեք (տեսնել), թե Հարավային Ամերիկայի արևելյան ծովափը որքա՜ն (ինչքան) լավ է ներգծվում Աֆրիկայի արևմտյան ափին: Ֆրենսիս Բեկոնը դա նկատել է դեռևս 1620 թվականին (թվին) : 1912 թվականին (թվին) գերմանացի գիտնական Ալֆրեդ Վեգեները մի վարկած (Ենթադրություն) առաջ քաշեց (հաստատեց) , որ բոլոր մայրցամաքներն ինչ-որ (մի) ժամանակ ցամաքի մեկ միասնական (ամբողջական) զանգված են կազմել: Սակայն Վեգեների կենդանության օրոք (ժամանակ) այդ վարկածը ճանաչում չգտավ: Հիմա երկրաբանները հավաստում են, որ Հարավային Ամերիկայի և Աֆրիկայի արմատական ապարների միջև նմանություններ կան:

8. Նախադասության բառերից որը հնարավոր է՝ փոխարինի՛ր հոմանիշներով:

Օրինակ՝

— Արքա՛-Թագավոր, անկարելի-անլինելի է քո կամքը- կատարել, մեկ այլ բան կարգադրի՛ր:

— Թագավո՛ր, անհնար է քո ցանկացածն անելը, մի ուրիշ բան պահանջի՛ր:

Թագավորի երեսը տեսնելու համար էր այդքան երկար ճամփան կտրել:

Արաքայի դեմքը տեսնելու համր էր երկարաձիգ  ճանապարհ եկել։

Երեխաներն իրենց համար պար էին գալիս, հետո շուռ գալիս, իրենք իրենց ծափ տալիս ու ուրախանում, աշխարհքով մեկ լինում:

Բալիկները իրենց համար էին պարում, պտտվում, ծափահարում և ժպտում, երջանկանում։

Լուսանում է. սարի ետևից դուրս է գալիս արևը:

Լույսը բացվում է, բարձունքից արեգակը երևաց։

Մի գարնան իրիկուն դռանը նստած զրույց էինք անում:

Գարնանային մի երեկո, շեմին նստած, խոսում էինք։

— Թե ուզում եք, որ չմեռնեմ,- ասում է թագավորը,- գնացե՛ք ու անմահական ջուրը բերե՛ք, որ խմեմ ու վեր կենամ տեղիցս:

-Եթե ցանկանում եք որ չմահանամ,- ասաց արքան,- հեռացեք և անմահաբեր ջուրը բերեք, ըմպեմ և ոտքի կանգնեմ;

9.  Ընդգծված բառերը փոխարինի՛ր տրված հոմանիշներից մեկով:

ա) Խոցված, սրահարված, սվինահարված, նեղացած, վշտացած:

Վիրավորված (Խոցված) ընկավ ձիուց ու օգնություն կանչեց:

Ծաղրուծանակից վիրավորված (նեղացած) հեռացավ ու որոշեց այդ մասին էլ ոչ մեկի հետ չխոսել:

բ) Տիրանալ, սեփականել, նվաճել, հրպուրել, հմայել:

Երիտասարդի անկեղծ ժպիտն ու համարձակ խոսքերը նրան գրավեցին (հրպուրել, հմայել):

Որոշել էր անպայման գրավել (նվաճել, Տիրանալ) այդ բերդը, որտեղ երկրի ողջ հարստությունն էին պահել:

գ) Բարձրացնել, վեր հանել, ոտքի հանել, հաստատել, կերտել, շինել, կառուցել, կասեցնել, դադարեցնել:

Այս պատվանդանի վրա հուշարձան են կանգնեցնելու (Բարձրացնել, վեր հանել):

Էլեկտրական լարերի համար այստեղ մի սյուն են կանգնեցրել (շինել, կառուցել):

Տեսական մասը կրկնեք այստեղ․

Առաջադրանքներ․

1)

1)12 +7+14=39սմ

2)3+20+18=41սմ

MNK -ի պարագիծը մեծ է։

2)

1)52-7=45(սմ)

2)45:3=15(սմ)

3)15+7=22(սմ)

Պատ՝․15սմ,15սմ,20սմ

3)

1)7+5+3=15

2)120:15=8(սմ)

3)7×8=56(սմ)

4)5×8=40(սմ)

5)3×8=24(սմ)

Պատ՝․ 56սմ, 40սմ, 24սմ

4)

1)3+4+6=13

2)30:6=5

3)3×5=15
4)4×5=20
5)30+15+20=65(սմ)

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը).

1)

1)5+10+13=28(սմ)

2)

2x+2x+x=55(սմ)

x=11

1)2×11=22(սմ)

Պատ՝․22սմ, 22սմ, 11սմ

3)

1)2+4+5=11

2)66:11=6(սմ)

3)6×2=12(սմ)

4)4×2=8(սմ)

5)5×2=10(սմ)

Պատ՝․12սմ,8սմ, 10սմ

 Հականիշներ

17. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված բառերի հականիշները:

Փարիզում անցորդներից մեկը …խիստ.(մեղմ) անձրևի տակ ընկավ: ..Թրչվելուց…(չորանալ) պաշտպանվելու համար թևի տակի նկարը ..բարձրացնեց…. (իջեցնել) գլխի վրա ու վազեց: Երերուն  (հաստատ) աշխարհում ..դեռևս.…. (արդեն) ոչ ոք անձրևից այդպիսի ..թանկագին. (էժանագին) «անձրևանոցով» չէր …պաշտպանվել. (հարձակվել):
Տեսնելով անցորդի գլուխը պաշտպանող նկարը`դեպքի  կամավոր վկան`(ոստիկանը), զարմանքից խոսեց (լռել): Նա ճանաչեց Գյուստավ Կուրբեի  նշանակալի (աննշան) «Քնած շիկահեր կինը» կտավը: Թանգարանից հափշտակված այդ նկարի վերատպված օրինակները հենց այդ օրը …ցրվել էին  (հավաքվել) ոստիկաններին: Նկարը յոթ հարյուրից ութ հարյուր դոլար էր գնահատված: Ոստիկանը մարդուն հետևեց (առաջնորդել) մինչև նրա բնակարանը, որտեղ գտնվեցին    (կորչել) տարբեր(նույն) ժամանակներում տարբեր. (նույն) տեղերից գողացված նկարների ամբողջ պատկերասրահ:
-Ավելի լավ (վատ) էր մինչև ոսկորներս թրջվեի (չորանալ),- տխրությամբ (ուրախություն) ասաց գողը, երբ նրան բռնեցին (բաց թողնել):

18. Ընդգծված բառերով նախադասությունները ձևափոխի՛ր` ընդգծված բառերն ու արտահայտությունները փոխարինելով հականիշ բառերով ու արտահայտություններով:
Օրինակ`
Մարդը որ բարի ու ներողամիտ լինի, ավելի քիչ հիվանդ կլինի:-Մարդը որ չար ու հիշաչար չլինի, ավելի շատ առողջ կլինի:
Անտառը ոչ մեկի թշնամին չէ: Անտառը բոլորի բարեկամն է։
Անտարկտիդան գտնվում է երկրագնդի ծայր հարավում և ամբողջովին սառցապատ է- մասամբ արևոտ է։ Այնտեղ շատ ցուրտ է, ձմռանը երբեմն մոտ իննսուն աստիճանի ցուրտ է լինում-Այնտեղ շատ տաք է, ձմռանը երբեմն մոտ իննսուն աստիճանի ցուրտ է լինում:
Չնայած «աշխարհի յոթ հրաշալիքներ» հանդիսացող բոլոր արձաններն ու շինությունները, բացի եգիպտական բուրգերից, կործանվել են, նրանց մասին հիշողությունն ապրում է դարեդար-Չնայած «աշխարհի յոթ հրաշալիքներ» հանդիսացող ոչ մեկը արձաններն ու շինությունները, բացի եգիպտական բուրգերից, կործանվել են, նրանց մասին հիշողությունն ապրում է դարեդար:
Զարմանալի նյութ է ապակին: Վերցնում ես միանգամայն անթափանց ավազ, սոդա և նման մի քանի այլ նյութ, իրար խառնում ու բարձր ջերմաստիճանի վառարանում հալեցնում, և ահա թափանցիկ ապակին պատրաստ է-սովորական նյութ է ապակին: Վերցնում ես միանգամայն թափանցելի ավազ, սոդա և նման մի քանի այլ նյութ, իրար խառնում ու բարձր ջերմաստիճանի վառարանում հալեցնում, և ահա անթափանց ապակին պատրաստ է:
Միջագետքցիներն իրենց քաղաքների փողոցների ուղիղ ու լայն լինելը շատ խիստ էին պահպանում-Միջագետքցիներն իրենց քաղաքների փողոցների ծուռ ու նեղ լինելը շատ խիստ էին պահպանում:
Բոլորը գիտեն, որ արևը դեղին է, իսկ արևածագի և մայրամուտի ժամանակ`կարմիր: Բայց 1950 թվականի սեպտեմբերին Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում ոչ թե դեղին, այլ երկնագույն արև են նկատել-ոչոք չգիտեն, որ արևը դեղին է, իսկ արևածագի և մայրամուտի ժամանակ`կարմիր: Բայց 1950 թվականի սեպտեմբերին Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում ոչ թե դեղին, այլ երկնագույն արև են նկատել: Դրա պատճառը չմեղավորությունը Կանադայի տափաստանների ու անտառների հրդեհն է եղել: Մթնոլորտի վերին շերտերում ծուխ ու մուր է  հավաքվել բաց թողվել , և արևի գույնը փոխվել է:

19. Տրված առածները ընդգծված բառերի հականիշների օգնությամբ լրացրո՛ւ:
Ամառվա փուշը ձմռանը չի լինի::

Բարեկամ կորցնելը հեշտ է, գտնելը դժվար:
Դուրսը քահանա, ներսը մարդ:
Գիտունին գերի եղիր, Անգետի հետ մի խոսիր:

Գիտունի հետ քար քաշի, անգետի հետ փլավ մի կեր:
Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ուրիշինը տեսնում է:

1)Բարձրացրե՛ք աստիճան ու գրե՛ք կատարյալ տեսքով.

ա) (xy)⁴ =x⁴ y⁴

բ) (10a)³ =10³  a³

գ) (3bc)³ =3³  b³ c³

դ) (xyz)³ =x³ y³  z³

ե) (4abc)² =4² a²  b² c²

զ) (4ab)⁴ =4⁴  a⁴ b⁴

է) (2ab)⁵ =2⁵ a⁵  b⁵

ը) (3/2a )² =3²  / 2² a²

2)Լրացրե՛ք աղյուսակը՝ յուրաքանչյուր վանդակում գրելով համապատասխան
միանդամների արտադրյալի կատարյալ տեսքը․

3)Աստղանիշի փոխարեն գրե՛ք a հիմքով ցուցչային արտահայտություն,
որպեսզի ստացվի նույնություն.

ա) a⁷ ⋅ a ⁴ = a ¹¹,

բ) a²⋅ a ³ = a ⁵,

գ) a ⁶ ⋅ a³= a ⁹,

դ) a ⁿ⁺¹ = a ² ⋅ a^n/2+1/2,

ե) a ³ ⋅ a ⁵ = a⁸,

զ) a ² ⋅ a ⁷ = a⁹,

է) a ⁿ ⋅ a ⁴ = a⁴ⁿ  ,

ը) a ⁿ ⋅ a ² = a²ⁿ  ,

թ)a ⁿ⁺⁴ ⋅ a ^{2n−1/ n+4}  = a ²ⁿ⁻¹

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը).

1)Լրացրե՛ք աղյուսակը՝ յուրաքանչյուր վանդակում գրելով համապատասխան միանդամների արտադրյալի կատարյալ տեսքը.

2)Թիվը ներկայացրե՛ք 2-ի կամ 5-ի աստիճանի տեսքով.

ա) 25⁴ =5⁸

բ) 8² =2⁶

գ) 32² =2⁸

դ) 125⁴ =5¹²

ե) 4⁵ = 2¹⁰

3)Աստղանիշը փոխարինե՛ք միանդամով, որպեսզի ստացվի նույնություն.

ա) (a ⋅b)3 = a³ b³

բ) (ab)² = a² b²,

գ) (a²⋅ b)² a ³ = a⁵ b²

դ) (x ⋅ a)³ a ² = 8a ⁵ x ³,

ե) (a ⋅ 4)⁴ b ⁴ = 16(ab)⁴,

զ) xy³ x ⁴ = x ⁷ y ³ z ³